بررسی علائم تب کیو و راههای انتقال آن

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 درباره تب کیو چه میزان اطلاع دارید این بیماری تا چه حد برای سلامتی خطرساز است این عارضه از طریق استنشاق و با تنفس وارد بدن می شود و با علائمی مانند درد ،سرفه و تب در بدن مبتلایان ظاهر می شود می خواهیم به بررسی راههای درمانی این عارضه خطرناک بپردازیم با ما همرا باشید.

تب کیو (Q)

تعریف:

بیماری تب کیو عفونت حادی است که عامل آن کوکسیلابورنتی می باشد و در انسان با شروع ناگهانی علائم تب، کسالت عمومی، سردرد، ضعف، بی اشتهایی و پنومونی بینابینی تظاهر می نماید. عامل این بیماری از ریکتزیاهاست و در هنگامی که تب عارض بیمار می شود ریکتزمی یا وجود ریکتزیا در خون مشخص شده و پادتن های ثابت کننده عناصر مکمل بعد از تب در دوره نقاهت بیماری ظاهر می شوند. برخلاف سایر بیماریهای ریکتزیایی، بیماری تب کیو با تظاهرات پوستی با ایجاد پادتن بر ضد میکروب پروتئوس یعنی واکنش وایل فلیس همراه نمی باشد.

سبب شناسی و همه گیر شناسی:

کوکسیلابورنتی دارای خصوصیات عمومی سایر ریکتزیاها می باشد ولی تا حدی مقاومت بیشتری نسبت به بی اثر شدن در مقابل عوامل محیطی نامساعد نشان می دهد. میزان حدت عفونت زایی این میکروارگانیسم در شرایط طبیعی بعد از خشک شدن در آلوده کردن و انتشار عفونت در محیط زندگی انسان حائز اهمیت است. کوکسیلابورنتی در طبیعت دارای طیف وسیعی از میزبانهای حیوانی می باشد ولی در شرایط آزمایشگاهی بیش از همه در تخم مرغ جنین دار و خوکچه هندی تکثیر حاصل می نماید.

ابتلای انسان به بیماری تب کیو از راه استنشاق گرد و غبار آلوده به عامل بیماری تماس با مواد الوده و مصرف شیر آلوده به کوکسیلابورنتی و به ندرت از طریق انتقال مستقیم صورت می گیرد. این بیماری در استرالیا یکی از بیماریهای بومی منطقه ای حیوانات است و در طبیعت کنه ها عامل بیماری را از حیوانات به انسان منتقل می نمایند. مدفوع کنه هایی که آلوده به کوکسیلابورنتی باشند در گاوداریها و گرد و خاک اصطبل ها وجود داشته و بیماری از طریق استنشاق گرد و غبار آلوده به عامل بیماری تب کیو به انسان سرایت می نماید. مطالعاتی که در امریکا روی کنه های ناقل به عمل آمده نشان می دهند که تعداد زیادی از انواع کنه ها از قبیل درماسنتور آندرسونی و آمبلویما آمریکانوم به طور طبیعی الوده به کوکسیلابورنتی می باشند.

در افریقای شمالی انتقال از راه تخم در کنه ها به ثبوت رسیده است. در اروپا و آمریکای شمالی، گوسفند، بز و گاو به طور طبیعی مبتلا به بیماری شده اند و کوکسیلابورنتی از شیر این گونه حیوانات جدا شده است. شیر مثل سایر مواد و ترشحات حیوانات اهلی منشاء بروز همه گیریهایی از تب کیو در انسان بوده است و این همه گیریها معمولا متعاقب آلوده شده گاوها از طریق استنشاق مواد و گرد و غبار آلوده اصطبل ها ایجاد شده است. راه تنفسی ینی استنشاق گرد و غبار خشک آلوده به کوکسیلابورنتی احتمالا مهمترین شیوه انتشار بیماری در حیوانات بوده است. تعدادی همه گیری از بیماری تب کیو در بین کارگران و کارکنان آزمایشگاههای تحقیقاتی که درگیر مطالعه روی کوکسیلابورنتی بوده اند اتفاق افتاده است. بیماری تب کیو از انسان به انسان منتقل نمی شود مطالعات محققان مختلف ثابت کرده است که بیماری تب کیو در اغلب ممالک دنیا یافت می شود و شیوع جهانی دارد. در خاور نزدیک در کشورهای همجوار ایران مثل روسیه، ترکیه، هندوستان، عراق، پاکستان و افغانستان آن را یافته اند. در ایران محققان نظیر رفیعی، مقامی، سعادت زاده و همکارانش در انسان و حیوانات مختلف و همچنین در کنه وجود کوکسیلابرونتی را با آزمایشهای سرم شناسی و روشهای دیگر گزارش نموده اند.

تظاهرات بالینی:

بعد از یک دوره کمون تقریبا 19 روزه علائم بیماری تب کیو به صورت سردرد، احساس لرز، تب، کسالت عمومی، دردهای عضلانی و بی اشتهایی ظاهر می شوند. برای چند روز درجه حرارت بدن بین 39 تا 40 درجه سانتی گراد متغیر است. دوره کامل بیماری به ندرت بیش از دو هفته به طول می انجامد و معمولا بین 3 تا 6 روز تفاوت دارد. تغییرات درجه حرارت بدن یا تب مواج ممکن است مشاهده شوند. علائم تنفسی و گوارشی معمولا در مراحل اولیه بیماری تب کیو چندان قابل توجه نیستند ولی سردرد و تب بیش از سایر علائم بروز می کنند. سرفه های خشک و درد ناحیه سینه تقریبا بعد از پنج روز اتفاق می افتند و این علائم معمولا با صداهای رال خشک و قابل شنیدن در معاینه بالینی همراهند. یافته های رادیوگرافیک در عوارض تنفسی در بیماری تب کیو از پنومونی های اولیه با علت نامشخص غیر قابل تشخیص هستند ولی معمولا این یافته ها به صورت تراکم نسجی قسمتی از ریه می باشند که در رادیوگراف به شکل توده ای همگن در قسمتی از یک لوب ریه مشخص می گردند. این علائم در سویم یا چهارمین روز بیماری قابل تشخیص هستند.

علائم و عوارض ریوی در بیماری تب کیو ممکن است تا بعد از خاتمه دوره تب نیز ادامه داشته باشند و در بیماران بدون اینکه آگاهی داشته باشند و یا متوجه باشند گرفتاریهای ریوی بعدها ظاهر می گردد ولی از اشخاصی که تحت درمان قرار می گیرند همزمان با رفع تب، اشتها در آنان به حالت عادی رجعت می کند. دوره نقاهت به کندی و به مدت چند هفته به طول می انجامد که مهمترین ناراحتی بیمار ضف است. کاهش وزن بدن در بیمارانی که مبتلا به بیماری تب کیو می شوند در اثنای مراحل فعال بیماری ممکن است به 7 تا 10 کیلوگرم نیز برسد. عود بیماری به خصوص در افرادی که توسط آنتی بیوتیک ها در روزهای اول بیماری تحت درمان قرار گرفته اند دیده شده است.

تورم کبد یا هپاتیت همراه با توسعه فرم یرقانی قابل تشخیص از نظر بالینی در بیماران مبتلا به تب کیو گزارش شده است. این فرم از بیماری تب کیو با علائم تب، کسالت عمومی ولی بدون ظهور علائم سردرد و ناراحتی های تنفسی و همچنین بزرگ شدگی کبد (هپاتومگالی) و درد زیر دنده های طرف راست در ناحیه ربع فوقانی پهلو توام می باشد.

از نظر آسیب شناسی نمونه های نسجی برداشت شده از بیوپسی کبد تغییرات گرانولوماتوزی منتشر همراه با نفوذ گلبول های سفید چند هسته ای و سلول های غول پیکر لنفوسیت ها و ماکروفاژها را نشان داده اند. اجرام کوکسیلابورنتی ممکن است در چنین نمونه هایی با تکنیک های فلورسنت آنتی بادی در زیر میکروسکوپ اولتراویوله قابل مشاهده باشند. بنابراین تب کیو بایستی در تشخیص های افتراقی نمونه های هیستو پاتولوژیکی بیوپسی کبد (که به منظور یافتن شواهد گرانولاماتوزی برداشت می شود) برای متمایز نمودن این بیماری از برخی بیماریهای عفونی دیگر از قبیل سل، سارکوئیدوز، هیستوپلاسموز، بروسلوز، تولارمی و سیفیلیس مورد آزمایش و توجه قرار گیرد. همچنین آندوکاردیت در بیماری تب کیو گزارش شده است و اجرام کوکسیلابورنتی در گسترشهای تهیه شده از نسوج دریچه های قلبی به هنگام جراحی و یا در اتوپسی به وضوح مشاهده شده و یا در کشت های نمونه های برداشت شده جدا گردیده است. دریچه آئورتی بیشتر از سایر قسمتهای قلب دچار ضایعات پاتولوژیک می شود و اغلب جوانه های نسجی در ارتباط با بیماری تب کیو روی این دریچه ایجاد می گردد. بنابراین در مواردی که به آندوکاردیت تحت کلینیکی برخورد می شود و از خون چنین بیمارانی میکروب های گرم منفی جدا می گردند مشکوک شدن به بیماری تب کیو نیز حائز اهمیت است زیرا احتمال این بیماری نیز وجود دارد و در تشخیص های افتراقی بایستی توجه و دقت بیشتری مبذول گردد.

مداخله جراحی به منظور تعویض دریچه های قلبی آسیب دیده ناشی از این بیماری گاهی الزامی می شود زیرا آنتی بیوتیک هایی که در دسترس هستند قادر به از بین بردن اجرام ریکتزیایی مستقر شده در این نسوج نیستند.

در بیماران مبتلا به آندوکاردیت و هپاتیت گرانولوماتوزی به خصوص در مرحله اول بیماری تیتر بالایی از پادتن های ثابت کننده عناصر مکمل بر ضد پادگن کوکسیلابورنتی وجود دارد.

پیش بینی

اگر چه تعداد قلیلی تلفات ناشی از بیماری تب کیو گزارش شده است ولی به استثنای بیمارانی که دچار عوارض ثانویه هپاتیت و آندوکاردیت ناشی از تب کیو می شوند بر روی هم در مورد سایر بیماران مبتلا به تب کیو پیش بینی رضایت بخش است و عموما دوره بیماری بدون گرفتاریهای وخیم خاتمه می پذیرد.

درمان و کنترل بیماری

تتراسیکلین ها و کلرامفنیکل در معالجه بیماران مبتلا به تب کیو موثر واقع می گردند. اغلب بیماران وقتی در مراحل اولیه بیماری تحت درمان قرار می گیرند فورا معالجه شده و کمتر علائم بیماری در آنان دیده می شود. میزان مصرفی تتراسیکلین 25 میلی گرم به ازای هر کیلو وزن بدن و میزان مصرفی کلرامفنیکل 50 میلی گرم به ازای هر کیو وزن بدن می باشد. این داروها البته کشنده رکیتزیاها نیستند. در معالجه بیمارانی که شدیدا علائم بیماری را نشان می دهند ابتدا با تزریق داخل وریدی دارو درمان را شروع و سپس به طور خوراکی به فاصله هر 6 تا 8 ساعت یک چهارم یا یک سوم دُز روزانه مصرف می شود. دوره درمان تا زمانی که بهبود کامل حاصل گردد ادامه دارد ولی معمولا 24 ساعت بعد از یک تزریق از دز مناسب دارو تب قطع و کلیه علائم بیماری زائل می شوند.

بهترین راه کنترل تب کیو استفاده از واکسن و ایجاد ایمنی در افراد حساس به بیماری و یا در معرض خطر ابتلا به این بیماری می باشد. واکسنی که از مرحله اول بیماری ریکتزیایی ساخته شود دارای قدرت ایمنی زائی کافی بوده و استعمال آن در افرادی که به مناسبت شغلی در خطر ابتلا هستند بسیار مفید است.

قصابان و کارگران کشتارگاهها، شیردوشان و دامپروران، کارکنان آزمایشگاهها، گله داران و سایر افرادی که به نحوی با دامها و با فرآورده های دامی تماس دارند در معرض ابتلا به بیماری هستند. مراقبت های بهداشتی برای پیشگیری از ابتلا به بیماری از طریق گرد و غبار آلوده با اجرام ریکتزیایی بایستی به عمل آید و افراد از مصرف شیر حیوانات آلوده بایستی خودداری کنند. شیر دامهایی که در مناطق آلوده به دست می آید بایستی بعد از پاستوریزاسیون و یا جوشانیدن مورد مصرف انسان قرار گیرد.

ارسال شده در 10 شهریور 1395 توسط