بررسی کیست هیداتیک

 

hydatid_cyst21333333089662-140b5db56ce58bb5cc4

بیماری کیست هداتید چه نوع بیماری است و در اثر چه عواملی پدید می آید ؟ این عارضه چگونه تشخیص داده می شود ؟ آیا این بیماری قابل پیشگیری و درمان است؟ بیماری کیست هداتید یک بیماری انگلی و قابل انتقال است . در این مقاله با بیماری کیست هداتید بیشتر آشنا خواهیم شد.بیماری کیست هداتید توسط یک کرم از گونه از کرم های نواری (پهن ) و گونه ای از کرمهای اکینوکوکوس تولید می شود. این کرم در روده سگ وجود دارد تخمهای کرم توسط مدفوع سگ به محیط انتشار پیدا می کندو انسان با خوردن سبزیجات آلوده تخم کرم میتلا شده  و در بدن بیمار به شکل کیسه ای در می آید که به آن کیست هداتید می گویند. کیست هداتید از قدیمی تر ین بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوانات است. که اولین بار بعنوان ((کیست پر از آب)) از آن یادشده است . ارسطو و جالینوس در قرن اول میلادی و رازی در قرن نهم به این بیماری اشاراتی داشته اند .پیرامون بیماری در انسان مطالعات فراوان صورت گرفته است. نتایج حاصله نشان کیست هیداتید در افرادی با سگها بیشتر در تماس هستند بیشتر رخ می دهد. همچنین بیشتر میزان کیست به ترتیب در ریه و کبد رخ می دهد.  تاکنون درمان دارویی قاطع بر علیه بیماری پیدا نشده و تنها راه درمان قاطع عمل جراحی و برداشت کیست می باشد. باتوجه به اهمیت بهداشتی بیماری واز آنجایی که بیشترین موارد بیماری در انسان از استان خراسان گزارش شده است. در مقاله راههای انتقال , کنترل و پیشگیری از بیماری مورد بحث قرار خواهد گرفت

عامل بیماری:

تینااکبنوکوک  عامل بیماری کرم پهن نواری شکل کوچکی که به طول ۳ تا ۶ میلیمتر دارای ۴ گونه است که بیشتر دو گونه اکینوکوکوس گرانولوزوس و اکینوکوکوس مولتی لوکولاریس در انسان باعث بیماری می شود .

سیر تکاملی :

این کرم در  روده سگ وسگ سانان زندگی می کندو معمولا دارای سه بند است

. حلقه آخر کرم محتوای تعداد زیادی تخم است .سگ تخمهای رسیده را با مدفوع دفع و محیط زیست از جمله آب . سبزیجات و علوفه را آلوده می سازد . باد و حشرات نیز به طور غیر مستقیممی توانند در جابجایی تخمها و آلودگی محیط نقش داشته باشند . ضمنا موهای بدن سگ نیز در هنگام دفع تخم آلوده میگردند. تخمها بسیار  مقاوم هستند و می توانند در ۲ درجه ی سانتیگراد به مدت ۵/۲ سال زنده بمانند در طبیعت حداقل بر حسب درجه ی حرارت و شرایط جوی ۳ –۸ ماه زندگی می مانند. در بسیاری از نقاط دنیا , گوسفند مناسبترین میزبان واسط است و در انتشار انگل نقش مهمتری دارد. از میان تخمهای که به مدفوع خارج می شوند تعدادی از آنها بلافاصله عفونت زا هستند. اونکوسفر فعال , پس از خروج از تخم با کمک قلابها و آنزیم های ترشح شده از غدد نفوذ کننده انتهای قدامی , وارد مخاط و مویرگهای زیر مخاطی روده باریک می شده به کبد می رود. ممکن است تعدادی از اونکوسفرها , از کبد عبور کنند به ریه , سیستم اعصاب مرکزی , طحال و سایر اندامها بروند. برای ادامه رشد اونکوسفر در کبد نوزاد از مویرگها به پارانشیم  کبد مهاجرت می کند و ساختمان کیست هیداتیک را آغاز می نماید. رشد کیست هیداتیک رشد بطئی بوده و در عرض سه ماه به قطر ۴ – ۵ میلیمتر و در ۶ماه به قطر ۱۰ – ۵۵ میلیمتر می رسد. ممکن است اندازه کیست ها , خیلی بزرگ باشد. در یک مورد وجود کیستی محتوی لایه ای ز سلولهای اپی تلوئید است که غشا زایای کیست را تشکیل می دهد. از این لایه تا ۵ ماه پس از آلودگی , جوانه های داخلی یا کیسه های زایا تولید می شوند. در این موقع کیست هداتیک برای گوشتخواران عفونت زا است.

ممکن است کیسه های زایا از غشا زایا جدا شده در ته کیست هداتیک رسوب می کنند . در آن صورت (( شن هداتیک )) می گویند. ممکن است  یک کیست هداتیک محتوی ۱۰۰ کیسه زایا می باشد که با احتساب حد اکثر . ۴ پوروتواسکولکس در هر کیسه , ممکن است تعداد کل پروتواسکولکس ها به چهار میلیون برسد. حدس زده می شود که پوروتواسکولکس ها می توانند تا ۳۰ سال داخل کیست زنده بمانند و پس از مرگ دام تا ۸ روز همچنان زنده خواهند بود.

وضعیت آلودگی در ایران

الف-میزبان نهایی (سگ):

مطالعات انجام شده شهرهای  مختلف نشان می دهد که این کرم در سگها شیوع بالایی دارد در جدول شماره ۱ به بعضی نتایج بدست آمده در نقاط مختلف کشور اشاره می گردد.

جدول ۱: میزان آلودگی سگها به کرم اکینوکوکوس در تعدادی ازشهر های کشور

نام شهر

میزان آلودگی

منبع وسال تحقیق

تهران

۳۳%

اسلامی و محبعلی, ۱۹۸۸

اصفهان

۵۰%

حقوقی,۱۹۷۱

خراسان

 ۵تا ۲۳

معتکف , ۱۹۷۶٫, لاری ۱۹۸۱

شیراز

۳۴%

حقوقی وجلایر,۱۹۶۷

ب-میزبان واسط

۱- نشخوار کنندگان:

آلودگی به کیست هیداتید در نشخوارکنندگان بعنوان میزبان واسط در ایران بسیار شایع بوده و هرساله در اثر این بیماری  خسارات زیادی به صنعت پرورش دام کشور وارد می شود. در جدول شماره ۲ به وضعیت آلودگی در تعدادی از دامهای کشور اشاره می شود.

جدول ۲-  جدول ۱: میزان آلودگی نشخوار کنندگان به کیست هیداتید در تعدادی ازشهر های کشور

نام شهر

نام دام

میزان آلودگی

نام منبع وسال مطالعه

تهران

گوسفند

۱۶%

میرزایانس,۱۳۵۳

اصفهان

گوسفند

۶/۶%

حقوقی, ۱۹۷۱

خراسان

گوسفند

۱۰%

معتکف,۱۹۷۶

تهران

گاو

۱۰%

یاری, ۱۳۴۱

خراسان

گاو

۱۱%

معتکف,۱۹۷۶

۲-انسان

انسان هم می تواند میزبان واسط واقع شده و در اندامهای مختلف کیست هیداتید بوجود آید. پیرامون آلودگی به این بیماری به دلیل اهمیت بهداشتی مطالعات زیادی صورت گرفته است. مطالعات انجام یافته نشان می دهد بیماری در افرادی که با سگ بیشتر در تماس می باشند و همچنین در افرادی که از سبزیجات آلوده استفاده نموده اند بیشتتر مشاهده می شود. بیماری از ۲۴ استان ایران گزارش شده است بالاترین میزان آلودگی در انسان از استان خراسان  (۴۵/۴ در صد هزار) و کمترین میزان از استان هرمزگان گزارش شده است.(اسلامی,۱۳۷۰)

علایم بیماری:

آلودگی به کرم اکینوکوکوس هیچگونه علائمی در سگ بعنوان میزبان نهایی ایجاد نمی نماید. ولی در انسان بعنوان میزبان واسط بسته به محل تشکیل کیست در اندامهای مختلف علائم بیماری به شرح ذیل است:

کیست هیداتید کبد: با علائم کبدی مثل یرقان, ناراحتیهای گوارشی مثل اسهال , درد مبهم در پهلوی راست

کیست هیداتید ریه :با علائم تنفسی مثل سرفه های مزمن وتنگی نفس

کیست هیداتید استخوان: تغییر شکل اسکلت بدن , لنگش و شکستگی خود انگیخته

کیست هیداتید قلب: نارسایی در عملکرد قلب. (اسلامی, ۱۳۷۰)

تشخیص:

برای تشخیص کیست هیداتید در انسان از روشهای پرتو نگاری , سی تی اسکن و اولترا سونوگرافی وروشهای سرولوژی استفاده می شود. (اسلامی, ۱۳۷۰)

درمان :

بهترین راه درمان در انسان جراحی و  برداشت کیست از عضو آلوده می باشد , اگرچه درمانهای دارویی با  مصرف ترکیبات مبندازول و آل بندازول به مدت طولانی می تواند تا حدودی موثر باشد.

پیشگیری و کنترل بیماری:

۱- از بین بردن سگهای ولگرد

۲- تهیه شناسنامه بهداشتی برای سگهای صاحب دار روی قلاده

۳- درمان سگهای گله و خانگی هر شش ماه یک بار با داروی پرازیکوانتل (درونسیت)

۴ – کشتار دامها در کشتارگاههای بهداشتی

۵- اجتناب از تماس مستقیم با سگ

۶–حصار کشیدن اطراف سبزی کاری ها

۷-شستشو صحیح سبزیجات.

منبع ۱-اسلامی, علی.(۱۳۷۰).کرم شناسی دامپزشکی. انتشارات دانشگاه تهران . شماره انتشار۲۰/۲۰۳۰ . ۲- معتکف , منوچهر (۱۳۵۳) مطالعه و بررسی سگهای ولگرد خراسان از نظر ابتلا به اکینوکوکوس گرانولوزوس . نامه دانشکده پزشکی فردوسی ۴ , ۴۲ ۳- میرزایانس , اراکسیا (۱۳۵۳ ) بررسی الودگی گوسفند و گاو به کیست هداتیک سایر ننوزاد سستودها در کشتارگاه تهران . نامه دانشکده پزشکی ۴ , ۱-۶ ۵- Eslami , A.et Mohebali ,M. (1988) . Parasatism des chiens de bergers et implication en Sante publique en iran. Bull . Soc, path , Ex , 81, 94-96 6-Hoghui , N. Jalayer , T.(1967) The prevalence of Echinicoccus granulosus in dog in shiraz , Iran. Ann . trop. Med parasit.,61,437

ارسال شده در ۱۲ آذر ۱۳۹۵ توسط مطلب نگار

مطالب مشابه