پیشنهادات درمانی برای رفع خشکی دهان و چشم

My eye

چرا گاهی اوقات چشم ها و دهانمان خشک می شوند ؟آیا می توان خشکی چشم و دهان را درمان کرد ؟ چه بیماری هایی باعث بروز خشکی دهان و چشم ها می شوند؟ کم شدن بزاق دهان برای دندان هایمان بسیار مضر بوده و خشکی دهان باعث پوسیدگی لب ها و دندان ها خواهد شد .

سندرم شوگرن یک بیماری خود ایمنی است که با خشکی دهان و چشم ها ظاهر می شود. در بیماری های خود ایمنی، تولید غیرطبیعی آنتی بادی ها در برابر بافت های بدن صورت می گیرد و سیستم ایمنی با متمایل شدن به مسیر های اشتباه خود ایمنی، منجر به التهاب بافت ها می شود.

در این بیماری خود ایمنی خاص، در غددی که مسوول تولید اشک و بزاق هستند، التهاب رخ می دهد، به طوری که التهاب در غددی که تولید اشک می کنند، (غدد لاکریمال) ، به کاهش تولید آب برای اشک و خشکی چشم ها منجر می شود و التهاب غدد ایجادکننده بزاق (ازجمله غدد پاروتید) ، به خشکی دهان و لب ها می انجامد.

چنانچه سندرم شوگرن با بیماری های بافتی مرتبط دیگری همراه نباشد، به عنوان سندرم شوگرن اولیه نامیده می شود و در صورتی که با یک بیماری بافتی مرتبط مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس سیستماتیک، ارتیماتوزیا اسکلرودرما همراه باشد، به عنوان سندرم شوگرن ثانویه محسوب می شود.

خشکی چشم و دهان در بیماران مبتلا به سندرم شوگرن یا بدون آن، گاهی اوقات به نام سندرم سیکا نیز نامیده می شود. در این رابطه، خشکی چشم که از نظر پزشکی گزروفتالمی نامیده می شود، می تواند بتدریج به خارش، احساس وجود شن یا چیزی مانند آن در چشم و حتی عفونت و خراشیدگی جدی قرنیه چشم و ترشح موکوس از چشم ها منجر شود.

هوای دود آلود، محیط بادی، قرار گرفتن در معرض هوای تهویه های مطبوع، حساسیت به نور، تورم پلک ها و سفرهای هوایی می تواند منجر به بدتر شدن علائم شود.

التهاب غدد بزاقی نیز می تواند علاوه بر خشکی دهان و لب ها، باعث مشکلات بلع، پوسیدگی های دندانی، بیماری های لثه، آماس و دردهای دهانی، برفک های مکرر (عفونت های قارچی در دهان) و عفونت غده پاروتید (داخل گونه ها) شود.

وضعیت خشکی دهان، در اصطلاح پزشکی، گزروکتومی نامیده می شود. التهاب سایر غدد که کمتر در سندرم شوگرن شایع است، مانند پوشش مجاری تنفسی، منجر به عفونت های ریه و واژن (باعث عفونت های مکرر واژینال) می شود.

از مشکلات خارج از غدد در سندرم شوگرن، می توان به خستگی، درد مفاصل یا آرتریت، پدیده Raynaud (باریک شدن رگ های خونی) ، التهاب ریه، بزرگ شدن غدد لنفاوی، بیماری های کلیوی، عصبی و ماهیچه ای اشاره کرد.

یک عارضه نادر و خطرناک در سندرم شوگرن، التهاب رگ های خونی است که می تواند به بافت هایی از بدن که توسط این رگ ها تامین می شود، آسیب برساند.

همچنین در برخی موارد، آنتی بادی هایی که ممکن است در خون وجود داشته باشند، در زنان باردار می تواند باعث مشکلات قلبی در نوزادان شود. همچنین یک بیماری شایع دیگر که با سندرم شوگرن همراه است، تیروئید خود ایمنی (تیروئیدهاشی موتو) است که می تواند به سطح غیرطبیعی هورمون تیروئید بینجامد.

سوزش سر معده و مشکل بلع نیز ممکن است از بیماری ریفلاکس معده و مری ناشی شود. در این میان، بیماری نادر و خطرناک سیروز صفراوی که یک بیماری خود ایمنی در کبد است نیز می تواند به بافت کبد آسیب برساند.

درصد کمی از بیماران مبتلا به سندرم شوگرن، سرطان غدد لنفاوی را نشان می دهند که معمولا پس از گذشت سال های زیادی از بیماری اتفاق می افتد و با تورم غدد لنفاوی همراه است.

علت دقیق سندرم شوگرن نامشخص است. در حالی که تحقیقات علمی، بیشتر عوامل ژنتیکی را در بروز این بیماری دخیل می دانند، به نظر می رسد علاوه بر زمینه ژنتیکی، مکانیسم تحریک کننده مانند آلودگی به یک ویروس خاص یا گونه ای از باکتری ها نیز برای ایجاد بیماری لازم است.

همچنین شیوع آن در خانواده هایی که اعضای آن بیماری های خود ایمنی دیگری مانند لوپوس اریتماتوزسیستمیک، بیماری خود ایمنی تیروئید، دیابت نوع یک و… را دارند، بیشتر است. حدود ۹۰ درصد از بیماران مبتلا به سندرم شوگرن، زن هستند و اکثر افراد در زمان تشخیص بیش از ۴۰ سال دارند.

سندرم شوگرن از تشخیص تا درمان

خشکی چشم می تواند با آزمایش توانایی چشم برای مرطوب شدن، با استفاده از یک نوار کاغذی کوچک که زیر پلک قرار می گیرد، مشخص شود و التهاب غدد بزاقی می تواند با اسکن های بزاق با استفاده از داروهای رادیولوژیک اتمی (رادیواکتیوی) تشخیص داده شود و نیز کاهش توانایی غدد بزاقی برای تولید بزاق، با تست ترشح بزاق سنجیده می شود. همچنین نمونه بیوپسی بافت غدد بزاقی (معمولا از لب زیرین) ، موارد غیرطبیعی این یافت را نشان می دهد.

در این رابطه، تصویربرداری خاصی به نام سیالوگرام (با استفاده از اشعه ایکس) نیز برای بررسی وضعیت غدد بزاقی به کار برده می شود. با آزمایش خون نیز می توان آنتی بادی های مترشحه علیه بافت های بدن از جمله RO)SS A) و La)SS B) را شناسایی کرد و موارد کاهش تعداد گلبول های قرمز خون (کم خونی) سطح غیرطبیعی گلوکز خون و نشانه های التهاب (میزان سدیمانتاسیون و پروتئین راکتیو C) را مورد بررسی قرار داد.

آزمایش ادرار نیز ممکن است برای بررسی تاثیر سندرم شوگرن بر کلیه ها مورد استفاده قرار گیرد. همچنین از آنجا که احتمال دارد این بیماری باعث التهاب ریه ها شود، ممکن است پزشک دستور یک X Ray از سینه را نیز بدهد.

درمان خاصی برای این سندرم وجود ندارد، اما خشکی چشم می تواند توسط اشک مصنوعی و پمادهای نرم کننده چشم بهتر شود و در صورتی که خشکی چشم شدیدتر شود، متخصصان چشم می توانند مجرای اشکی چشم را مسدود کنند تا چشم مدت طولانی تری توسط اشک مرطوب بماند.

همچنین قطره چشمی سیکلوسپورین (رستایس) ، از قطره های تایید شده ای است که می تواند التهاب غدد اشکی را کاهش دهد.

اضافه کردن روغن بذر کتان به رژیم غذایی نیز ممکن است برای خشکی چشم مفید باشد. در این میان بعضی افراد ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند. در این جراحی، مجرای اشکی که اشک چشم را می کشد (خشک می کند) ، بسته می شود.

به این ترتیب که درپوش های کلاژنی یا سیلیکونی برای بستن موقت مجراها وارد آنها می شوند. پوشش های کلاژنی در نهایت حل می شوند، اما پوشش های سیلیکونی در محل می مانند تا بیفتند یا از بین بروند. گاهی ممکن است پزشک به جای آنها از لیزر برای بستن دائمی مجرای اشک استفاده کند.

در مورد خشکی دهان می توان غدد بزاقی را با داروهای تحریک کننده بزاق مانند پیلوکارپین (سالاژن) و سوکویملین تحریک کرد، البته افراد مبتلا به بیماری های قلبی، آسم یا گلوکوم (آب سیاه) باید از مصرف این داروها اجتناب کنند، ضمن این که استفاده از این داروها ممکن است با درد شکمی، افزایش آب بدن و خارج شدن آن به صورت عرق و ادرار توام باشد.

محصولات دیگر مانند خمیردندان ، آدامس ، دهان شویه (بیوتن) ، نئومایسین مایع و… نیز برای درمان خشکی دهان در دسترس هستند.

روغن ویتامین E نیز می تواند تا اندازه ای مفید باشد. در مورد عفونت های دهان و دندان نیز باید برای جلوگیری از عوارض حادتر، هرچه زودتر به آنها رسیدگی شود.

مراقبت دندانی مستمر بسیار حائز اهمیت است، کمپرس های گرم و مرطوب می توانند برای کمک به تسکین ورم و درد غدد پاروتید، استعمال شوند.

محلول های نمکی بینی نیز می توانند برای خشکی مجاری بینی مفید باشند. همچنین هیدروکسی کلروکویین (پلاکونیل) برای علائم سندرم شوگرن، بخصوص خستگی و دردهای عضلانی و مفاصل، تاثیر بسزایی دارد. عوارض جدی تر این بیماری مانند تورم رگ ها، می تواند با داروهای بازدارنده سیستم ایمنی مانند کورتیزون (پردنیزون) یا آزایتوپرین (ایموران) یا سیکلوفسفامید (سیتوکزان) بهبود یابد.

همچنین عفونت هایی که می تواند سندرم شوگرن را وخیم تر کند، با آنتی بیوتیک ها مرتفع می شود. سرطان غدد لنفاوی که یکی از عوارض نادر این بیماری است، به طور جداگانه مورد درمان قرار می گیرد.

درمان های خانگی برای مبتلایان به سندرم شوگرن

بسیاری از علائم سندرم شوگرن به اقدامات خود مراقبتی خوب پاسخ می دهند.

برای بهبود خشکی چشم ها، علاوه بر استفاده از نرم کننده های چشمی و اشک های مصنوعی (بدون نگهدارنده) ، می توانید با افزایش رطوبت داخل خانه و قرار نگرفتن در معرض هوای بادی، فن ها و تهویه ها و نیز استفاده از عینک های ایمنی یا پوشش های محافظتی چشم (هنگامی که خارج از منزل هستید) ، به حفاظت چشم هایتان کمک کنید.

در مورد خشکی دهان، نوشیدن مایعات فراوان بخصوص آب، آدامس های بدون قند یا آبنبات های سخت و محلول آبلیمو می توانند برای تحریک ترشح بزاق مفید باشند.

برای جلوگیری از پوسیدگی های دندان، از خوردن شیرینی زیاد بخصوص بین وعده ها خودداری کنید و پس از هر وعده غذا، دندان ها را مسواک و نخ دندان بزنید.

از درمان های خاص فلوراید و دهان شویه های آنتی باکتریال استفاده کنید. همچنین از آنجا که خشکی پوست نیز در این بیماری یک معضل است، برای حمام کردن از آب داغ استفاده نکنید و در حالی که هنوز پوست تان خیس است از کرم های مرطوب کننده استفاده کنید و هنگام شستن ظرف ها نیز دستکش های لاستیکی را مورد استفاده قرار دهید.

گفتنی است سندرم شوگرن هم اکنون حوزه تحقیقات فعال ایمونولوژیکی است و بسیاری از درمان های جدید، در آینده نزدیک در دسترس خواهد بود.

تحقیقات اخیر نشان می دهد ریتوکسی ماب (ریتوکسان) ، ممکن است برای بسیاری از علائم این بیماری مفید واقع شود.

آفتاب

ارسال شده در 3 آذر 1395 توسط